Czy AI może pomagać lekarzom w diagnostyce i wyborze leczenia?

AI może realnie pomagać lekarzom przy stawianiu diagnozy i wyborze leczenia. Robi to przez systemy wspomagania decyzji klinicznych, po angielsku CDSS (Clinical Decision Support System), które analizują objawy, historię choroby i wyniki badań, a potem podpowiadają możliwe rozpoznania lub flagują niestandardowe wyniki. Lekarz zostaje lekarzem: AI sugeruje, ostrzega i przypomina, ale decyzja kliniczna i odpowiedzialność zawsze zostają po jego stronie.

Co AI konkretnie podpowiada lekarzowi przy pacjencie

CDSS to system, który patrzy na te same dane co lekarz i pyta: "Czy sprawdziłeś tę opcję?" albo "Ten wynik wygląda niepokojąco przy schorzeniu, które ma ten pacjent." Konkretnie może:

• Podpowiadać diagnozę różnicową na podstawie objawów, wyników badań i profilu pacjenta. Infermedica, polska firma z Wrocławia, buduje silniki do wnioskowania diagnostycznego używane m.in. w platformach triage i telemedycynie. Ich podejście polega na tym, że model zbiera wywiad i wylicza prawdopodobieństwa poszczególnych schorzeń, bez gotowej odpowiedzi, tylko z listą hipotez do weryfikacji.
• Ostrzegać przed pominięciem standardu postępowania. Jeśli pacjent ma migotanie przedsionków i wynik CHA₂DS₂-VASc powyżej progu, system przypomni, że powinna być rozważona antykoagulacja, nawet gdy lekarz skupia się podczas tej wizyty na zupełnie innym problemie.
• Wykrywać wzorce w danych, których nie widać przy pojedynczym odczycie. eGFR spada stopniowo o kilkanaście procent w ciągu tygodnia. Każdy wynik osobno wygląda niegroźnie. Połączony z historią zleceń i wpisami pielęgniarskimi może sugerować ostry uraz nerek.
• Automatycznie obliczać skale kliniczne z danych już w dokumentacji: APACHE II, NEWS2, SOFA, skala Glasgow, CHA₂DS₂-VASc. Zamiast liczyć ręcznie przy każdym pacjencie, lekarz widzi aktualny wynik wyliczony z bieżących danych.
• Sugerować badania potwierdzające lub wykluczające diagnozy, które weszły do różnicowania.

Ważna granica: CDSS nie zleca badań, nie wystawia recept, nie zmienia dokumentacji. Wynikiem jego pracy jest informacja lub alert, który lekarz może przyjąć albo odrzucić. Zawsze.

Alert fatigue: największy wróg każdego systemu CDSS

Wdrożenia, które zawodziły, miały jeden wspólny mianownik. Zbyt wiele alertów, z których większość była nieistotna klinicznie. I lekarze nauczyli się je ignorować.

Typowy scenariusz, który widzimy przy audytach: szpital uruchomił CDSS kilka lat temu, system alertuje przy każdym odchyleniu od normy laboratoryjnej. Po kilku tygodniach lekarze zaczęli klikać "Zamknij" odruchowo, zanim zdążyli przeczytać treść. Zjawisko to w literaturze klinicznej nosi nazwę alert fatigue i jest realnym problemem, który potrafi dosłownie odwrócić wartość całego systemu.

Jak temu zapobiec? Dobry CDSS musi być konfigurowalny pod konkretne oddziały i grupy pacjentów. Na OIT alerty powinny mieć inny próg niż na rehabilitacji. Pacjent przewlekle dializowany ma stale podwyższoną kreatyninę, więc alert o kreatyninie dla niego nie ma żadnej wartości klinicznej. System, który tego nie rozróżnia, jest uciążliwością, nie pomocą.

Przy rozmowie z dostawcą warto zapytać wprost: ile typów alertów można wyłączyć lub dostosować na poziomie oddziału albo specjalizacji? Czy system ma mechanizm uczenia się, które alerty lekarze odrzucają? Czy można ustawić różne progi dla różnych grup wiekowych lub klinicznych?

Jeśli dostawca nie ma gotowej odpowiedzi na żadne z tych pytań, to jest informacja sama w sobie.

Co masz już w swoim HIS, a o czym nie wiesz

Wielu dyrektorów nie zdaje sobie sprawy, że system HIS działający w szpitalu od lat może mieć moduły CDSS wbudowane albo dostępne bez dodatkowych opłat licencyjnych.

AMMS Asseco zawiera konfigurowalny moduł alertów klinicznych. CliniNET CGM posiada mechanizmy ostrzeżeń przy zleceniach lekarskich i obsłudze leków. KS-SOMED i mMedica mają wbudowane bazy interakcji lekowych, które można rozszerzyć o reguły kliniczne. Każdy z tych dostawców udostępnia te funkcje w różnym zakresie, zależnie od wersji umowy licencyjnej.

Typowo wygląda to tak: podczas wdrożenia HIS moduły alertów zostały włączone z domyślnymi ustawieniami albo wyłączone, bo "przeszkadzały". Alert o nieistotnym parametrze laboratoryjnym pojawiał się przy każdym pacjencie, lekarze kliknęli "wyłącz" rok temu i teraz nikt nie pamięta, że ten moduł w ogóle istnieje. Konfiguracją od tamtej pory nikt się nie zajął.

Przed podjęciem decyzji o nowym narzędziu warto zadzwonić do opiekuna technicznego HIS i zapytać wprost: jakie funkcje wspomagania decyzji klinicznych są dostępne w naszej wersji systemu i czy są aktywne? Gdzie są skonfigurowane reguły alertów? Kto i kiedy je ostatnio modyfikował? Odpowiedź bywa zaskakująca.

Certyfikat MDR: kiedy system AI musi go mieć

To pytanie pojawia się przy każdym wdrożeniu i ma konkretną odpowiedź prawną.

Zgodnie z Rozporządzeniem MDR (UE) 2017/745 system AI, który dostarcza diagnozę lub rekomendację leczniczą odnoszącą się do konkretnego pacjenta, jest wyrobem medycznym klasy co najmniej IIa i wymaga certyfikacji przez jednostkę notyfikowaną. Jeśli CDSS analizuje dane pacjenta i mówi "prawdopodobna diagnoza: zapalenie wyrostka robaczkowego", to jest wyrób medyczny i musi posiadać certyfikat.

Natomiast narzędzia dostarczające ogólnych informacji medycznych bez odniesienia do konkretnego przypadku mogą działać poza klasyfikacją MDR. Baza wiedzy klinicznej, z której lekarz sam szuka informacji: nie wyrób medyczny. CDSS czytający historię choroby pacjenta i sugerujący rozpoznanie: wyrób medyczny.

AI Act, unijne rozporządzenie w pełni obowiązujące od 2026 roku, nakłada dodatkowe wymagania na systemy wysokiego ryzyka w ochronie zdrowia: przejrzystość, nadzór ludzki, zarządzanie ryzykiem i obowiązki dokumentacyjne. Systemy wspomagania decyzji klinicznych mieszczą się w tej kategorii.

Cztery pytania do każdego dostawcy CDSS przed podpisaniem umowy:

• Jaka jest klasa wyrobu medycznego i numer certyfikatu MDR?
• Która jednostka notyfikowana wystawiła certyfikat i kiedy wygasa?
• Czy system spełnia wymagania AI Act dla systemów wysokiego ryzyka w obszarze zdrowia?
• Co się zmienia w działaniu systemu podczas procedury odnowienia certyfikatu?

Brak certyfikatu MDR przy systemie, który bezpośrednio wspomaga decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne wobec konkretnych pacjentów, to wdrożenie niezgodne z prawem. Dostawca, który tego nie wie albo mówi, że "to nie dotyczy naszego produktu", jest czerwoną flagą.

Jak ocenić jakość systemu CDSS, zanim podpiszesz umowę

Każdy dostawca powie, że jego system "jest najlepszy na rynku". Kilka pytań, które pozwolą sprawdzić, czy za tym stoi substancja.

Skąd pochodzi baza wiedzy klinicznej? Własna baza, licencjonowane źródło (np. First Databank, Micromedex) czy model językowy trenowany na piśmiennictwie? Kto aktualizuje tę bazę i jak często? Co się dzieje, gdy wychodzą nowe wytyczne PTK, PTD albo aktualizacja protokołu sepsy?

Jak system integruje się z waszym HIS? Czy czyta dane z elektronicznej dokumentacji medycznej automatycznie, czy wymaga ręcznego wprowadzania objawów przez lekarza? To fundamentalna różnica. System wymagający przepisywania danych z EDM nie będzie używany po dwóch tygodniach.

Poproś o referencje z polskiej placówki o podobnym profilu. I zadzwoń nie tylko do dyrektora IT czy kierownika projektu. Zadzwoń do ordynatora lub lekarza dyżurnego, który na co dzień pracuje z systemem. Zapytaj: ile razy w zeszłym miesiącu alert okazał się naprawdę przydatny klinicznie?

Jak system loguje decyzje? Dobry CDSS zapisuje, które alerty zostały wyświetlone i jak lekarz zareagował: przyjął, odrzucił, zignorował. To dane przydatne przy audycie wewnętrznym i istotne w razie postępowania wyjaśniającego po zdarzeniu niepożądanym.

Warto też zaproponować pilota. Przetestuj system przez miesiąc na jednym oddziale z realnym ostrym dyżurem, zanim zdecydujesz się na całe wdrożenie. Dobry dostawca się na to zgodzi, bo mu na tym samemu zależy.

Od czego zaczynamy

Pierwszym krokiem, zanim cokolwiek kupujesz, jest sprawdzenie, co macie w systemach, które już działają. Zadzwoń do opiekuna technicznego HIS i zapytaj o dostępne moduły alertów i wspomagania decyzji. Wiele placówek ma gotowe funkcje wyłączone lub skonfigurowane domyślnie, bez żadnego dostosowania do specyfiki oddziałów. Konfiguracja progów alertów pod konkretne oddziały nie wymaga zakupu nowego oprogramowania. Wymaga tylko czasu i wiedzy klinicznej ordynatora.

Jeśli chcesz wiedzieć, co konkretnie jest możliwe w waszej placówce i od czego zacząć bez dużych inwestycji, skorzystaj z bezpłatnego audytu. Patrzymy na to, co już macie, i mówimy wprost: co można uruchomić od razu, co wymaga konfiguracji, a co wymaga nowego narzędzia z certyfikacją MDR. Możesz też sprawdzić, jak inne placówki podeszły do tematu wspomagania decyzji klinicznych, w realnych wdrożeniach.