Czy AI może pomóc przy tworzeniu raportu ESG w szpitalu lub przychodni?
Coraz więcej szpitali staje przed obowiązkiem raportowania ESG. Sprawdźcie, gdzie AI realnie skraca pracę własnego zespołu, a gdzie nie zastąpi audytora.
AI może realnie odciążyć szpital na trzech etapach przygotowania raportu ESG: przy zbieraniu rozproszonych danych z systemów (moduł kadrowy, BDO, liczniki energii, system finansowo-księgowy), przy porównaniu tego, co macie, z wymaganiami standardów ESRS, oraz przy pisaniu narracyjnych sekcji dokumentu. Nie zastąpi audytora ani biegłego rewidenta, ale potrafi skrócić pracę własnego zespołu o wiele tygodni i zmniejszyć ryzyko, że coś ważnego zostanie pominięte w pierwszej wersji raportu.
Kogo i od kiedy obowiązuje raportowanie ESG?
Obowiązek raportowania ESG wynika z unijnej dyrektywy CSRD (dyrektywa 2022/2464), którą Polska wdrożyła nowelizacją ustawy o rachunkowości. Dyrektywa wchodzi w życie stopniowo, w kilku falach.
Duże jednostki spełniające dwa z trzech warunków: powyżej 250 pracowników, suma bilansowa powyżej 20 mln euro lub przychody netto powyżej 40 mln euro, mają obowiązek raportowania od roku obrotowego 2025. Oznacza to, że pierwsze raporty za ten rok składane są właśnie teraz. Większość dużych szpitali powiatowych, wielospecjalistycznych i klinicznych mieści się w tym przedziale.
Mniejsze spółki notowane na rynkach regulowanych mają obowiązek od roku obrotowego 2026, z możliwością odroczenia do 2028. Małe przychodnie i gabinety ambulatoryjne raczej nie podlegają obowiązkowi bezpośrednio, ale mogą trafić na pytania o dane ESG od dużych kontrahentów, ubezpieczycieli lub zamawiających w przetargach publicznych, którzy coraz częściej pytają swoich dostawców o dane w ramach własnego raportowania łańcucha wartości. Dokładną kwalifikację swojej placówki sprawdźcie z księgowym lub audytorem, bo zależy ona od konkretnych liczb z bilansu.
Co musi znaleźć się w raporcie ESG szpitala?
Raport ESG według standardów ESRS dzieli się na trzy obszary. W szpitalu każdy wygląda inaczej niż w firmie produkcyjnej czy usługowej.
E, czyli środowisko. Tu chodzi o zużycie energii elektrycznej i cieplnej, emisje CO2 (w tym z zakupionej energii, tzw. zakres 2), zużycie wody i gospodarkę odpadami. Szpital ma do czynienia z jednym elementem, którego nie ma żadna inna firma: odpadami medycznymi. Dane o odpadach zakaźnych (kod EWC 18 01 03), lekach cytotoksycznych (18 01 08) czy odpadach chemicznych raportujecie już do BDO co kwartał. W raporcie ESG te liczby znajdą swoje miejsce w sekcji E5 dotyczącej gospodarki o obiegu zamkniętym.
S, czyli pracownicy i społeczeństwo. Personel medyczny to zazwyczaj 70-80% kosztów szpitala, więc sekcja S jest tu najobszerniejsza. ESRS S1 pyta o warunki zatrudnienia, rotację, wypadki przy pracy, lukę płacową między kobietami a mężczyznami, reprezentację kobiet na stanowiskach kierowniczych. Standard S4 dotyczy pacjentów jako "konsumentów końcowych": bezpieczeństwo, dostępność, procedury skargowe. To jeden z nielicznych obszarów ESG, gdzie szpital raportuje coś zupełnie swojego.
G, czyli ład korporacyjny. Struktura zarządzania, procedury antykorupcyjne, polityka sygnalistów, zarządzanie ryzykiem. Dużo z tych wymagań pokrywa się z tym, co szpital musi mieć i tak: regulamin organizacyjny, politykę compliance, procedurę zgłaszania naruszeń. Jeśli te dokumenty są aktualne, sekcja G nie jest najcięższa do wypełnienia.
Gdzie szpital ma największy problem ze zbieraniem danych?
Dane są, ale siedzą w różnych miejscach. Typowo wygląda to tak: zużycie prądu i gazu jest u kierownika działu technicznego, w plikach od dostawcy, dane kadrowe są w osobnym systemie HR albo Excelu działu płac, odpady medyczne w rejestrze BDO, wypadki przy pracy w teczce BHP, a emisje CO2 nie są nigdzie zebrane, bo nikt ich wcześniej nie potrzebował.
U jednego z naszych klientów, szpitala wielospecjalistycznego na południu Polski, okazało się, że dane potrzebne do raportu ESG siedziały w siedmiu różnych systemach i plikach Excel prowadzonych przez różne osoby. Trzy z tych plików miały inne definicje etatu. Żaden nie był w formacie gotowym do ESRS.
Typowe luki, które znajdziemy w prawie każdej placówce:
- Brak centralnego licznika emisji CO2: macie dane o zużyciu gazu w m3 i prądu w kWh, ale nie przeliczone na tony CO2eq według obowiązujących wskaźników emisji.
- Luka płacowa nieobliczona w wymaganym formacie: ESRS S1 wymaga ujawnienia luki per stanowisko lub grupę stanowisk, nie ogólnej zagregowanej średniej dla całej placówki.
- Fluktuacja kadr liczona różnie w różnych działach, bez jednolitej definicji "odejścia dobrowolnego" w przeciwieństwie do "zakończenia umowy".
- Dane o wypadkach przy pracy z rejestru BHP niepodłączone do systemu kadrowego i liczone według innego klucza niż wymaga ESRS S1.
- Odpady medyczne raportowane do BDO kwartalnie, ale bez agregacji rocznej w podziale na kody EWC wymaganym przez raport ESG.
Jak AI pomaga w praktyce przy raporcie ESG?
Nie chodzi o wklejenie wszystkiego do ogólnego chatbota i poproszenie go o napisanie raportu z powietrza. To nie zadziała. AI pomaga na konkretnych etapach, pod warunkiem że dacie mu odpowiednio przygotowane dane.
Audyt luk danych. Dajecie AI listę wskaźników ESRS, które Wasz raport musi wypełnić, oraz zestawienie tego, co aktualnie posiadacie. AI porównuje te dwie listy, wskazuje braki i sugeruje, gdzie szukać brakujących danych. Zadanie, które konsultant robi przez dwa-trzy dni, AI przejdzie w kilkadziesiąt minut.
Przeliczenia i agregacje. Macie zużycie gazu w m3 za 12 miesięcy, a raport potrzebuje ekwiwalentu w kWh i emisji CO2eq w tonach. AI napisze skrypt przeliczający dane według oficjalnych wskaźników emisji lub sam wykona to przeliczenie, jeśli podacie wartości. Podobnie z danymi kadrowymi: z eksportu z systemu HR do tabeli zgodnej z ESRS S1 to praca na pół dnia. AI robi to szybciej i bez błędów przepisywania.
Pisanie narracyjnych sekcji. Raport ESG to nie tylko tabele z liczbami. ESRS wymaga opisów polityk, działań, celów i podejścia do zarządzania ryzykiem w każdym obszarze. AI przetworzy Wasze istniejące dokumenty, takie jak polityka środowiskowa, procedury BHP, regulamin pracy czy polityka różnorodności, w gotowe akapity zgodne z wymaganiami dyrektywy. Możecie mu dać dokument źródłowy i poprosić o wyciągnięcie fragmentów pasujących do konkretnego punktu ESRS.
Spójność między sekcjami. Liczba etatów podana w sekcji S1 musi zgadzać się z liczbą w sekcji G1 i z przypisem do danych finansowych. Emisje w sekcji E1 muszą pasować do danych kosztowych z systemu FK. AI sprawdzi spójność całego dokumentu przed oddaniem audytorowi i wypisze niezgodności w jednej tabeli, zamiast zostawiać to na ostatnią chwilę przed rewizją.
Wersja anglojęzyczna lub streszczenie dla rady nadzorczej. Duże szpitale kliniczne często potrzebują raportu również po angielsku lub skróconego podsumowania dla organu prowadzącego. AI przygotuje obie wersje bez konieczności zlecania tego osobno.
Jest jeden obszar, gdzie AI nie zastąpi człowieka: weryfikacja merytoryczna danych źródłowych. Jeśli rejestr BDO ma błąd, AI przepisze ten błąd do raportu. Jeśli polityka środowiskowa pochodzi z 2018 roku i nie opisuje aktualnych działań, AI ją streści wiernie, ale to Wy musicie zdecydować, czy jest nadal aktualna. Niskiej jakości dane na wejściu dają niskiej jakości wynik na wyjściu.
Jakie dokumenty i systemy zebrać przed startem?
Zanim zaczniecie używać AI do raportu ESG, trzeba zebrać surowe dane. Lista rzeczy do przygotowania:
- Rachunki za energię elektryczną i gaz za pełny rok obrotowy, najlepiej miesięczne, z danymi taryfowymi i numerami punktów poboru.
- Roczny raport z BDO: ilości i kody EWC dla wszystkich strumieni odpadów, w tym odpadów medycznych zakaźnych (18 01 03) i leków cytotoksycznych (18 01 08).
- Dane kadrowe z systemu HR: stan zatrudnienia na koniec roku, liczba pełnych etatów, rotacja dobrowolna i wymuszona, podział według płci i stanowiska.
- Rejestr wypadków przy pracy z BHP za rok sprawozdawczy, wraz z liczbą dni absencji powypadkowej.
- Dokumenty polityk obowiązujących w szpitalu: polityka środowiskowa, polityka różnorodności, procedura sygnalistów, regulamin pracy.
- Schemat organizacyjny z podziałem na kobiety i mężczyzn, szczególnie na stanowiskach kierowniczych.
- Faktury za wodę lub odczyty wodomierzy za cały rok, z podziałem na budynki jeśli macie kilka obiektów.
Zużycie wody warto pobrać bezpośrednio od zarządcy budynku lub sprawdzić u dostawcy. Emisje z transportu służbowego to osobna kategoria i szpitale nierzadko klasyfikują je jako "nieistotne materialnie" zgodnie z regułami ESRS 1 w pierwszym raporcie, pod warunkiem że tę decyzję potrafią pisemnie uzasadnić audytorowi.
Od czego zacząć, żeby nie ugrzęznąć
Pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy Wasza placówka ma obowiązek raportowania i za który rok. To pytanie do działu finansowego lub audytora. Nie zgadujcie, bo kwalifikacja zależy od konkretnych liczb z bilansu i od formy prawnej podmiotu.
Jeśli obowiązek jest, zacznijcie od analizy luk: co macie, czego brakuje, co trzeba zacząć zbierać teraz, żeby mieć kompletne dane za bieżący rok obrotowy. Dane środowiskowe (energia, woda) są stosunkowo łatwe do zebrania z rachunków. Dane kadrowe wymagają ujednolicenia definicji i często przebudowy jednego lub dwóch raportów w systemie HR. To spokojnie zrobić w pierwszym półroczu, zamiast gonić deadlinów przed złożeniem raportu.
Wiemy, jak wygląda pierwsza próba raportu ESG w placówce medycznej. Zazwyczaj jest za mało czasu, za dużo "sprawdzę jutro" i za dużo brakujących liczb, które ktoś ma w głowie albo w pliku, do którego dostęp ma tylko jedna osoba na urlopie. Jeśli chcecie sprawdzić, od czego konkretnie zacząć u siebie i które dane macie gotowe, zapraszamy na bezpłatny audyt. Zobaczycie, co wymaga pracy jeszcze przed wejściem AI do procesu. Jeśli interesuje Was, jak inne szpitale przeszły przez ten etap, zerknijcie do realnych wdrożeń.
Najczęstsze pytania
Czy szpital musi robić raport ESG?
To zależy od wielkości placówki. Duże jednostki spełniające dwa z trzech progów, czyli powyżej 250 pracowników, suma bilansowa powyżej 20 mln euro lub przychody powyżej 40 mln euro, mają obowiązek raportowania od roku obrotowego 2025. Mniejsze przychodnie zazwyczaj nie, chyba że są notowane na giełdzie lub spełniają oba progi finansowe.
Czy mały szpital powiatowy musi robić raport ESG, czy to tylko dla dużych placówek?
Obowiązek zależy od liczby pracowników i wielkości finansowej, nie od nazwy ani typu placówki. Szpital powiatowy z ponad 250 pracownikami i przychodami przekraczającymi 40 mln euro prawdopodobnie ma już obowiązek za rok 2025. Dokładną kwalifikację potwierdza audytor na podstawie danych z bilansu.
Czy AI może napisać cały raport ESG zamiast nas?
Nie w całości. AI sprawnie przetwarza dane i pisze narracyjne sekcje, ale dane wejściowe muszą pochodzić od Was: rachunki za energię, dane kadrowe, rejestry odpadów, dokumenty polityk. Raport weryfikuje biegły rewident, więc jakość danych źródłowych leży po stronie szpitala.
Co się stanie, jeśli szpital nie zrobi raportu ESG na czas?
Dyrektywa CSRD wymaga ujawnienia informacji niefinansowych w sprawozdaniu z działalności weryfikowanym przez biegłego rewidenta. Brak lub niekompletny raport może oznaczać zastrzeżenia w opinii biegłego i konsekwencje prawne. Szczegóły zależą od implementacji w polskim prawie i od decyzji organu prowadzącego placówkę.
Czy AI może zastąpić konsultanta ESG i czy warto go angażować?
AI skraca pracę przy zbieraniu danych, przeliczeniach i pisaniu sekcji narracyjnych, ale do pierwszego raportu warto mieć przynajmniej jedną konsultację z ekspertem znającym specyfikę sektora ochrony zdrowia i standardy ESRS. AI i konsultant się uzupełniają: konsultant wyznacza ramy i weryfikuje merytorycznie, AI przyspiesza egzekucję.
Opracowanie: zespół redAi z wykorzystaniem narzędzi AI.
Chcecie sprawdzić, jak AI rozwiąże to u Was?
Bezpłatny audyt potrzeb i pokaz działającego wdrożenia. Bez zobowiązań.


